Υπόμνημα εισηγήσεων της οργάνωσης Διεθνής Διαφάνεια-Κύπρος αναφορικά με το θέμα «Ο περί Πολιτικών Κομμάτων και Πολιτικών Κινημάτων (Τροποποιητικός) Νόμος του 2013 και 2014».

Στις 3 Ιουνίου 2014 η οργάνωση Διεθνής Διαφάνεια-Κύπρος προσκλήθηκε από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Θεσμών, Αξιών και Επιτρόπου Διοικήσεως σε συνεδρίαση με θέμα «Ο περί Πολιτικών Κομμάτων και Πολιτικών Κινημάτων (Τροποποιητικός) Νόμος του 2013 και 2014».

Εκ μέρους της ΔΔ-Κ στην συνεδρίαση παρευρέθηκαν οι: Μαρία Κραμβιά Καπαρδή, Πρόεδρος ΔΣ, η Άννα Παπαντωνιου, Γραμματέας ΔΣ και ο Νικόλας Νικολαίδης, Εκτελεστικός Διευθυντής. Οι εκπροσώποι της οργάνωσης ανέφεραν τα ακόλουθα:

Στην δημοσιοποιημένη έκθεση της ΕΕ αναφορικά με την διαφθορά και η οποία είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα της ΔΔ-Κ αναφέρει για την Κύπρο τις ακόλουθες ελλείψεις:

α.       έλλειψη νομοθεσίας για πρόσβαση του πολίτη σε πληροφορίες στο δημόσιο,

β.       έλλειψη νομοθεσίας που να προστατεύει τον πολίτη που καταγγέλλει περίπτωση διαφθοράς,

γ.        δεν εφαρμόζεται η υφιστάμενη νομοθεσία αναφορικά με τις περιστρεφόμενες πόρτες και δεν παρεμποδίζονται οι αξιωματούχοι του  κράτους να εργοδοτούνται στον ιδιωτικό τομέα αμέσως μετά την αφυπηρέτηση τους σε τομέα συναφή με τα προηγούμενα καθήκοντα τους και δεν υπάρχει νομοθεσία για τους διορισμένους υπουργούς ή εκλεγμένα άτομα μετά την λήξη της θητείας τους,

δ.       ο Περί Χρηματοδότησης των Πολιτικών Κομμάτων  Νόμος του 2012 αναφέρεται σε κόμματα αλλά όχι σε υποψήφιους σε εκλογές και δεν προβλέπει την παρακολούθηση των οικονομικών μιας προεκλογικής εκστρατείας,

ε.        δεν είναι υποχρεωτική η αναφορά των ονομάτων των δωρητών σε προεκλογικές εκστρατείες,

στ.     δεν έχει διοριστεί ανεξάρτητος έφορος εκλογών που να επιτηρεί τα εισοδήματα και έξοδα υποψηφίων σε προεκλογικές εκλογές,

ζ.         το Συντονιστικό Σώμα κατά της Διαφθοράς δεν έχει διαμορφώσει μια εθνική στρατηγική,

η.       δεν υπάρχει ακόμη ένας μηχανισμός για την επιτήρηση και τον εντοπισμό περιπτώσεων διαφθοράς σε διάφορα στάδια της διαδικασίας των δημοσίων συμβάσεων,

θ.       η έκθεση κακίζει το γεγονός ότι υπάρχει στενή σχέση πολιτικών και επιχειρηματιών, παράγοντας που προάγει την διαφθορά.

Η έκθεση τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης του όλου συστήματος για την αναφορά, διερεύνηση, προσαγωγή στην δικαιοσύνη και την καταδίκη ατόμων που ενέχονται σε πράξεις διαφθοράς.

Για την επίτευξη του σκοπού αυτού γίνονται εισηγήσεις που αφορούν:

α.       την βελτίωση των πειθαρχικών μέτρων για δημόσιους υπάλληλους,

β.       την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της διαφθοράς στην αστυνομία,

γ.        την δημιουργία ανεξάρτητης αρχής κατά της διαφθοράς με τις απαραίτητες εξουσίες,

δ.       την θεσμοθέτηση κώδικα συμπεριφοράς και τον απαραίτητο μηχανισμό επιτήρησης για το Πόθεν Έσχες για τους εκλεγμένους και διορισμένους αξιωματούχους,

ε.        την δημοσιοποίηση των χαμηλότερων δωρεών προς τα πολιτικά κόμματα,

στ.     τον περιορισμό της δυνατότητας των ημικρατικών οργανισμών να χρηματοδοτούν  πολιτικές δραστηριότητες ή/και υποψήφιους,

ζ.         την δημοσιοποίηση από τα κόμματα στο διαδίκτυο των ετήσιων οικονομικών τους εκθέσεων, και

η.       την δημιουργία ενός καλύτερου μηχανισμού ελέγχου της συνολικής διαδικασίας των δημοσίων συμβάσεων.

Στο ευρωβαρόμετρο που δημοσιοποιήθηκε τον Φεβρουάριο 2014 αναφέρεται ότι 83% των Κύπριων επιχειρηματιών ερωτηθέντων (το πιο ψηλό ποσοστό στην Ευρώπη) πιστεύουν ότι ο μόνος τρόπος να πετύχει η επιχείρηση τους είναι μέσω των πολιτικών διασυνδέσεων και 90% (επίσης το ψηλότερο στην Ευρώπη) πιστεύουν ότι υπάρχει υπερβολικά στενή σχέση μεταξύ επιχειρήσεων και πολιτικών που προάγουν την διαφθορά. Το Παγκόσμιο Βαρόμετρο της Διαφθοράς 2013 σε σχέση με την έκταση της διαφθοράς στην Κύπρο αναφέρει ότι οι Κύπριοι ερωτηθέντες πιστεύουν ότι οι πιο διεφθαρμένες κατηγορίες είναι τα πολιτικά κόμματα (91%) η Βουλή (76%) και η αστυνομία (76%). Γι’ αυτόν το λόγο είναι πολύ σημαντικό ο Κύπριος πολίτης να νοιώθει ότι μπορεί να εμπιστευθεί τους πολιτικούς και ένας κύριος τρόπος είναι μέσω της διαφάνειας στη χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων.

Η Διεθνής Διαφάνεια-Κύπρος συγχαίρει την Επιτροπή για την πρόταση νόμου που τροποποιεί τον περί πολιτικών κομμάτων νόμο του 2012 και προτείνει για περαιτέρω βελτίωση και διαφάνεια τα ακόλουθα:

  1. Οι ετήσιοι λογαριασμοί/απολογισμοί να συνάδουν με τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα. Επιπρόσθετα στις οικονομικές καταστάσεις, θα πρέπει να παρατίθενται αναλυτικά οι πηγές εσόδων και η διάθεση κεφαλαίων και δαπανών. Συγκεκριμένα θα πρέπει να δημοσιοποιούνται:

α.       πηγές εσόδων,

β.       διάθεση Κεφαλαίων,

γ.        διοικητικά έξοδα και αμοιβές αξιωματούχων του κόμματος,

δ.       έξοδα προώθησης/εκδηλώσεων,

ε.        αγορές στοιχείων πάγιου ενεργητικού,

στ.     δαπάνες προεκλογικών εκστρατειών.

  1. Οι ελεγμένοι λογαριασμοί για τα πολιτικά κόμματα να είναι ενοποιημένοι και να συμπεριλαμβάνουν όλες τις θυγατρικές και συνδεδεμένους οργανισμούς με το πολιτικό κόμμα  εντός και εκτός Κύπρου όπως πχ γυναικείες οργανώσεις, οργανώσεις νεολαίας κλπ.
  2. Να δημιουργηθεί ιστοσελίδα/πύλη ενημέρωσης όπου θα γίνεται η δημοσιοποίηση

α.       των ετησίων ελεγμένων ενοποιημένων λογαριασμών και επιπρόσθετων λογιστικών πληροφοριών,

β.       των ονομάτων των δωρητών ανά πολιτικό κόμμα,

γ.        αναλυτική αναφορά στην κρατική χορηγία ανά πολιτικό κόμμα και δαπάνη αυτής και

δ.       τις ετήσιες εκθέσεις του Γενικού Ελεγκτή και του Επιτρόπου αναφορικά με την εφαρμογή του νόμου αυτού.

  1. Όλες οι δωρεές (σε είδος, υπηρεσίες ή χρήματα) πάνω από 200 ευρώ να δημοσιοποιούνται σε ιστοσελίδα που θα έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες. Η δημοσιοποίηση να γίνεται μέσα σε 30 μέρες το αργότερο μετά την δωρεάν. Οι δωρεές σε είδος να τύχουν ανεξάρτητης εκτίμησης από εγγεγραμμένο εκτιμητή.
  2. Το τμήμα εσωτερικών προσόδων να έχει πρόσβαση στα ονόματα και ποσά όλων των δωρητών για αποφυγή ξεπλύματος χρήματος και δωρητές οι οποίοι πιθανόν να μην έχουν εκπληρώσει τις φορολογικές τους υποχρεώσεις.
  3. Οι επιτροπές δημοσίων συμβάσεων (e-procurement) να έχουν πρόσβαση στα ονόματα όλων των δωρητών (φυσικών και νομικών προσώπων) και να ζητούν ένορκη δήλωση όταν υποβάλλεται προσφορά στον δημόσιο ότι: «δεν δώρισαν ούτε οι εταιρείες ούτε τα φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τις εταιρείες χορηγίες/δωρεές σε πολιτικό κόμμα άνω των 200 ευρώ τους τελευταίους 12 μήνες ούτε προτίθενται να το πράξουν τους επόμενους 12 μήνες».
  4. Να μην γίνονται καθόλου εισφορές από ημικρατικούς οργανισμούς ούτε στα κόμματα ούτε στις  συνδεμένες οντότητες εντός ή εκτός Κύπρου σε είδος, υπηρεσίες ή χρήματα.
  5. Στην προτεινόμενη νομοθεσία γίνεται αναφορά στον Επίτροπο για την Χρηματοδότηση των Πολιτικών Κομμάτων με πολλές εξουσίες. Αυτό το άτομο όχι μόνο θα πρέπει να είναι αλλά να φαίνεται ότι είναι ανεξάρτητος ως εκ τούτου δεν γίνεται αναφορά πως θα κρίνεται ανεξάρτητο αυτό το άτομο όταν διορίζεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Κακό παράδειγμα μπορεί να θεωρηθεί αν κάποιος ήταν υποψήφιος σε εκλογές τα τελευταία 10 χρόνια σε ψηφοδέλτιο κόμματος.
  6. Οι ποινές για παράβαση των δυνάμει του προτεινόμενου Νόμου θα πρέπει να είναι αποτρεπτικές. Οποιαδήποτε παράβαση του νόμου  και μη συμμόρφωσης θα πρέπει να εξαιρεί το εν λόγω κόμμα από την κρατική χορηγία για τουλάχιστον 12 μήνες.  Εάν δεν συμμορφώνεται πλήρως τότε δεν θα λάβει κρατική χορηγία.

Η ΔΔ-Κ προτείνει εδώ και αρκετά χρόνια ότι θα πρέπει να συσταθεί η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς και να απαρτίζεται από δικανικούς λογιστές, ανακριτές, νομικούς έτσι ώστε να δικαιούται να διερευνά υποθέσεις διαφθοράς. Παράλληλα να μπορεί να διερευνά την πλήρη εφαρμογή όλων των νομοθεσιών αναφορικά με την διαφθορά συμπεριλαμβανόμενων και της νομοθεσίας περί χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων.